De Waddenthrillers van Mathijs Deen

Mathijs Deen en het Waddengebied zijn zo´n beetje met elkaar vergroeid, mag je zeggen. In het bijzonder met Vlieland, waar het gezin Deen begin jaren zeventig voor het eerst met vakantie kwam. Op advies van de huisarts. Vanwege de gezonde lucht, die heilzaam zou uitwerken op de longaandoening van Deens oudste broer. Dat bleek inderdaad het geval. Nog heilzamer, maar dan tussen de oren, bleek Vlieland te zijn voor vader Deen. Een wat teruggetrokken man, gewend aan het bosrijke, besloten landschap rondom Hengelo, allergisch voor alles wat zijn dagelijkse routine verstoorde. Maar op Vlieland, onder de eindeloze hemel en de weidse vergezichten, werd hij zowaar vrolijk. Dus werd de zomervakantie voortaan op dat eiland doorgebracht. Wat voor de jonge Mathijs (1962) het begin van een levenslange liefde zou blijken te zijn.

De Wadden. Een geschiedenis

In Deens oeuvre kwam die band de afgelopen jaren steeds sterker naar voren. In 2013 publiceerde hij De Wadden. Een geschiedenis. Een bevlogen neergepend relaas over het gebied, waarvoor hij het opnieuw had bereisd, met bewoners en kenners sprak en talloze archiefstukken en andere documenten raadpleegde. Het bleek een klassieker, het boek wordt nog steeds herdrukt. De novelle Het lichtschip (2020) was minder groots van opzet, maar bood juist in de beperking van plek en handeling een indringend beeld van een wat ondergeschoven aspect van het leven op de Waddenzee. En toen was er, in 2022, ineens een ‘Waddenthriller’.

De Waddenthriller

Aan de benaming moesten we misschien even wennen - het genre bestond immers nog niet – maar dat stond een snelle populariteit niet in de weg. Deens hoofdpersoon is inspecteur Liewe Cupido, midden  veertig, een Duitser van Nederlandse afkomst die daarom door zijn collega´s bij de Bundespolizei See in het Noord-Duitse Cuxhaven ´de Hollander´ wordt genoemd. Cupido is een wat zwijgzame man, opgegroeid op de Wadden. Hij onderzoekt, observeert en analyseert door te luisteren en te kijken. Is ook in staat een stap terug te doen voor het overzicht. Zijn zelfstandige, soms wat afzijdige en eigengereide werkwijze doet enigszins denken aan die van denkbeeldige collega’s als commissaris Maigret en inspecteur Morse. Met die laatste heeft hij gemeen dat het werkgebied in sterke mate sfeerbepalend is: bij Morse is dat Oxford en wijde omgeving, bij Cupido het Nederlandse en Duitse Waddengebied.  

Stoppen op het hoogtepunt

De eerste waddenthriller, De Hollander, verscheen in 2022. En enkele weken geleden verscheen alweer het vijfde deel, De visser. Met daarbij, tot mijn verrassing, het bericht dat Deen de serie daarmee afsluit. Dat lijntjes, uitgezet in vorige delen, weer bij elkaar komen. Jammer dus, maar ook wel klasse, stoppen op het hoogtepunt. Je vermijdt dan het risico van het eindeloze uitmelken van het concept, en dat misschien steeds fantasielozer. 

Maar goed, de vijf delen waarbij het blijft zijn inmiddels een doorslaand succes. De Nederlandse edities halen hoge oplagen, maar in Duitsland is Deen écht een fenomeen aan het worden. Waar die populariteit aan ligt? Enerzijds aan de vakkundige opzet van de verhalen, de structuur volgt de regels van het genre, dwingt je tot doorlezen. Maar misschien nog wel belangrijker is de hierboven al genoemde setting, het Nederlands-Duitse Waddengebied. De sfeer van land en water, in een gebied zonder snelwegen en steden, voelt heel bijzonder. 

Moordzaken

Cupido krijgt te maken met uiteenlopende misdrijven, waarbij er vrijwel steeds een of meer doden zijn te betreuren. In De redder spoelt aan de Engelse kust, in Northumberland, een gehavend skelet aan. Het blijkt het stoffelijk overschot te zijn van een kapitein van een zeesleper die in 1995 tijdens een storm verging boven Ameland. Maar wat begint als een routineonderzoek wordt al snel een moordzaak. In De duiker is het vanaf het begin duidelijk dat er een moord is gepleegd. Wanneer in de Duitse Bocht voor het eiland Amrum een onbekend wrak wordt gevonden, doen duikers een gruwelijke ontdekking: aan de trap van de stuurhut is met handboeien een duiker vastgeketend. De sleuteltjes van die boeien hangen aan een haakje net buiten zijn bereik. Hij ziet ze, maar kan er niet bij. Zo moet hij, waarschijnlijk in paniek zijn luchtfles snel leegzuigend, zijn gestikt. Een moordonderzoek volgt. Maar het is niet altijd de zware misdaad die Cupido op zijn geliefde Wadden tegenkomt. Een wadloper die door een miscalculatie door de stroom wordt meegesleurd lijkt een meer alledaags ongeval. Lijkt …

Een speurtocht die persoonlijk wordt

In het afsluitende De Visser staat Cupido zelf centraal. Daartoe aangezet door het overlijden van zijn moeder besluit hij voor eens en altijd uit te zoeken onder welke omstandigheden zijn vader, een visser, tijdens een winternacht op de Noordzee in februari 1984 verdronk. De oorzaak daarvan is altijd wat onduidelijk geweest. Dat onderzoek wordt een heel persoonlijke speurtocht, waarbij hij ook moet graven in zijn eigen verleden en de grens tussen politieman en zoon gaandeweg oplost. 

Mathijs Deen kan schrijven. Dat wisten we al. Toch dwingt hij daarmee ook ditmaal mijn diepe bewondering af, want dat talent is meervoudig. Het verhaal overtuigt, met zijn stijl laat hij menig collega achter zich en hij springt ook heel behendig om met de structuur. Maar daarnaast is hij ook nog eens een begenadigd voorlezer. Zijn ietwat hese stem doet je dat niet direct denken, maar hij maakt dat qua intonatie en beeldend vertellen meer dan goed. Ik kan dat weten, want ik luisterde alle vijf de waddenthrillers, voorgelezen door Deen zelf. En wat is er meer relaxed dan luisteren naar een professioneel ingesproken audioboek, op een locatie als het zonnige Noordzeestrand, met je blik op het water en de horizon …?

Mathijs Deen / De visser. Een waddenthriller / 352 blz / Alfabet Uitgevers, 2026