De huismannenclub

Als er één stereotype welhaast onuitroeibaar lijkt, dan is dat het beeld dat wij van expats hebben. Van de manier waarop zij hun leven hebben ingericht. Want wees eens eerlijk, denkt u daarbij ook niet het eerst aan een man die een baan heeft, dagelijks naar zijn werk gaat, terwijl zijn echtgenote het huishouden doet, met lotgenoten uitstapjes organiseert en verder haar tijd vult met zinvol vrijwilligerswerk? Ik heb lang in een groot Haags museum gewerkt en kan dit beeld tot op zekere hoogte – de vloed aan buitenlandse dames die zich jaar na jaar meldden voor vrijwilligerswerk - bevestigen. (Hoewel dat traditionele beeld de laatste jaren wel wat aan het veranderen is.) Bijna niemand zal daarentegen bij de term expat in eerste instantie denken aan een vrouw met een baan, en een man die huis en gezin bestiert. Maar waarom niet? De term expat is immers genderneutraal? Merijn de Boer schreef er een speelse roman over.

De Boer is ervaringsdeskundige. Zijn echtgenote, die hij in deze roman Daantje noemt, werkt voor het ministerie van Buitenlandse Zaken. Een klein jaar nadat ze elkaar hebben ontmoet wordt zij voor het eerst uitgezonden, naar Tunesië. Het is voor beiden vanzelfsprekend dat hij met haar mee zal gaan. En eigenlijk is dat een zegen. De Boer – die zijn hoofpersoon de naam Ole geeft - liep in Nederland namelijk vast, had via uitzendbureaus steeds voor even een baantje maar ‘bouwen aan een loopbaan’ kon je dat niet noemen. Terwijl zijn vrienden een baan, een huis en een gezin hadden, had hij op zijn dertigste nog niets. Maar hij was er niet minder gelukkig door. De oorzaak lag namelijk bij hemzelf. Hij hield van zijn rust, zijn vrijheid. Presteren was hem vreemd: ‘Als mij werd gevraagd : “Wat wil je bereiken in het leven?”, dan antwoordde ik naar waarheid en tevredenheid: “Niets”. Voor mij zat de waarde van het leven in andere kwesties. Zoals vriendschap, of het idee van liefde, of de schoonheid van kunst. In het geluksgevoel dat me kon overvallen als ik ’s ochtend vroeg ging hardlopen door het nog stille Vondelpark; of tijdens een middag in een leeg café met een boek, terwijl het buiten regende.’ 

De eerste maanden in Tunesië zijn goddelijk. Ze wonen tijdelijk in een huisje aan de kust, pal naast een vuurtoren. Daan vertrekt iedere dag naar haar werk, waarna Ole de dag vult met lezen, liggend in een hangmat die hij tussen twee olijvenbomen heeft gespannen. Om af te koelen neemt hij af en toe een duik in zee, ter verstrooiing slentert hij soms wat door het oude centrum van Sidi Bou Said. Uit te houden, zou je denken.

Maar dan komt hij in contact met Engelbert, net als De Boer ook een huisman. Engelberts echtgenote werkt al 25 jaar voor een NGO, voornamelijk op standplaatsen in Afrika. Hij beschouwt zijn status van huisman zo’n beetje als een heuse loopbaan, regelt het huishouden tot in de perfectie en organiseert wekelijks een pizza-borrel voor een handvol andere huismannen. En staat erop drie keer in de week bij Ole op de koffie te komen. Ofschoon Ole zich aanvankelijk overvallen voelt door deze control freak, wennen ze gaandeweg aan elkaar, accepteren ze elkaars volstrekt verschillende karakters. 

Via Engelbert wordt Ole opgenomen in het groepje huismannen. Dat geeft de Boer een opening om als auteur los te gaan. Elk van deze mannen lijkt wel een of meerdere afwijkingen te hebben, wellicht veroorzaakt of verergert door het zwervende bestaan. De meesten, zeker degenen die al langer onderweg zijn, verlangen naar Nederland. Maar ze realiseren zich ook terdege dat ze daar nooit zo’n vrij en relaxed bestaan zullen hebben als in het buitenland. Het is een spagaat waar je niet uitkomt, dus tekenen ze iedere keer maar weer een nieuw contract, in hetzelfde of een ander land. Met, in dat geval, nieuwe huismannenclubjes. En kijken ze met een zeker dedain neer op vrienden en familie in Nederland. Het is voor Ole alsof hij zijn toekomst voorgespiegeld krijgt. De relatieve leegte van zo’n bestaan bezorgt hem gaandeweg een rusteloos gevoel.

Bevat Rollende stenen een boodschap? Of is het niet meer dan een lichtvoetig geschreven en amusant kijkje achter de schermen van een heel bijzondere beroepsgroep? De roman heeft iets van beide, maar De Boer gaat een stap verder. En werkt het verhaal uit tot de geboorte van een schrijverschap. Van een oeuvre, waarvan hij in Tunesië het debuut laat ontkiemen. Een oeuvre dat daadwerkelijk, met romans als ’t Jagthuys (2016), De saamhorigheidsgroep (2020) en Het Surinamedagboek (2023) literaire prijzen zal vergaren. Want tijd om te schrijven heeft deze huisman nog steeds, of het nu in Tunesië, Jeruzalem of New York is.

Merijn de Boer / Rollende stenen / 192 blz / Querido, 2026