Op het verkeerde been

Er zijn veel redenen waarom ik graag lees. Daarin een rangorde aanbrengen is niet eenvoudig, dat moet ik misschien ook niet willen. Maar schrijvers die mij weten te verrassen hebben wel mijn voorkeur. Martin Michael Driessen is zo iemand. Zijn verhalenbundel Mijn eerste moord en andere verhalen laat weer eens zien dat hij graag gaat voor het onvoorspelbare, voor de verrassing. Ook in de samenstelling van deze bundel is de verscheidenheid groot. Zo onderscheiden de elf opgenomen verhalen zich niet alleen qua onderwerp, ze verschillen ook opmerkelijk in lengte. Het kortste verhaal omvat nauwelijks twee bladzijden, het langste ruim tachtig. Bovendien is dit laatste verhaal dan ook nog eens niet van Driessen zelf, maar gaat het om een vertaling van zijn hand van een verhaal van de Duitse negentiende-eeuwse schrijver Theodor Storm.

Het titelverhaal, Mijn eerste moord, is een mooi voorbeeld van die verrassing. De ik-figuur doet verslag van een spelletje aan de waterkant dat hij en zijn vriendje Japie spelen. Wanneer Japie aan de rand van de sloot staat, komt het ineens over de ik: ‘Het kwam eigenlijk zo: ik stond op een gegeven moment achter Japie en bedacht opeens dat het beter zou zijn als hij er niet meer was. Dus gaf ik hem een duw.’ De ik stopt nog wat energie in het onderduwen van zijn vriendje, met een stok, en gaat hulp halen wanneer Japie definitief onder het kroos verdwijnt. De afronding verklappen zou jammer zijn, maar de ik wordt geprezen en Japie uitgemaakt voor een leugenaar. En dat alles in tweeëneenhalve bladzijde.

Die onvoorspelbaarheid vormt vanaf de eerste alinea’s ook de kern van het wat langere verhaal Een ware held. De broers Beppo en Luigi dienen tijdens de Eerste Wereldoorlog in het Italiaanse leger. Het is hun eenheid niet gelukt een bergpas te behouden tegenover de vijand, en nu is als strafmaatregel besloten dat iedere vierde man zal worden geëxecuteerd. Wachtend op het vliegtuig dat de generaal brengt die de executies zal leiden, probeert Beppo koortsachtig te bedenken op welke plaats hij en zijn broer in de linie moeten gaan staan om ervoor te zorgen dat zij beiden, of tenminste één van hen, aan het vuurpeleton ontsnapt. Wanneer zij beiden zouden sterven, zou dat voor de familie thuis op de boerderij een ramp zijn. Driessen is Driessen, dus ook hier had je als lezer de uitkomst niet kunnen voorzien. Een uitkomst trouwens met nog een beeldschone nabrander.

Ook na lezing van de meeste andere verhalen blijf je achter met een gevoel van verwondering en voldoening. Dat Driessen voor hij begon met schrijven werkzaam was als opera- en toneelregisseur is aan de verhalen te zien. Ze zijn beeldend uiterst sterk, je kan ze zo verfilmen.

En die vertaling van het verhaal Aquis submersus van Theodor Storm? In Duitsland is Storm een bekende, en tijdens zijn leven geliefde en veelgelezen, auteur. Qua stroming is hij te plaatsen ergens tussen het realisme en het naturalisme. In het hier vertaalde verhaal, uit 1875, zie je dat ook. De aandacht voor de gemoedsgesteldheid van de figuren, voor een zorgvuldige beschrijving van de setting en – in dit verhaal – voor een vrij onverwachte ontknoping, laten zien waarom Driessen dit opnam. Er is tussen hem en Storm sprake van een verwantschap. Bovendien bestond er voor zover ik weet van dit verhaal geen vertaling in het Nederlands, dus biedt hij de meeste van zijn lezers een kennismaking met een interessante, in Nederland wat vergeten schrijver.

Mijn voorliefde voor goed gekozen covers werd hier trouwens op haar wenken bediend. De afbeelding is een foto van Don Gutoski, die met A tale of two foxes in 2015 de Wildlife Photographer of the Year contest won. Het is een prachtig beeld. Ik stel me voor dat Driessen het koos omdat het een overwinnaar en een overwonnene toont. Zoals in de verhalen in deze bundel altijd sprake is van iemand die, op welke manier dan ook, het onderspit delft.

Martin Michael Driessen
Mijn eerste moord en andere verhalen
256 blz
Uitgeverij Van Oorschot

Zendeling in de ruimte

Het koloniseren van andere planeten is een toekomstdroom. Als je de kopstukken van bedrijven als SpaceX en Amazon moet geloven worden er op niet al te lange termijn grote stappen gezet, maar tot nu toe spelen dit soort ruimtereizen zich uitsluitend af in sciencefictionfilms en –literatuur. Zo ook in The Book of Strange New Things van Michael Faber. Het is het verhaal van Peter Leigh, een Britse predikant die reageert op een vacature van het bedrijf USIC voor de functie van pastor. Hij wordt geselecteerd en neemt afscheid van zijn echtgenote Beatrice, die hij een lange tijd niet zal zien. Zijn nieuwe parochie bevindt zich namelijk niet op aarde, maar de op planeet Oasis, ver in ‘deep space’. Hij en enkele andere werknemers reizen daar per ruimteschip naar toe, gekoeld en in slaap gebracht.

De basis op Oasis lijkt op een groot uitgevallen vliegveldterminal, compleet met enorme glazen wanden en muzak. Binnen heerst een aangenaam klimaat, daarbuiten zorgen frequente hoosbuien voor een hoge luchtvochtigheid zodat je continue het gevoel hebt je in het water te bevinden. Oasis heeft een kaal, onaantrekkelijk landschap. Vanzelfsprekend zijn er geen wegen, wat iedere reis een oefening in navigatie maakt. De nachten duren er drie etmalen.

Tot dit punt heeft het boek veel weg van een gemiddelde sciencefictionroman, waarin de nadruk ligt op een combinatie van verbluffende technische mogelijkheden en spannende verwikkelingen. Zodra Peter enigszins is gesetteld op Oasis en heeft kennisgemaakt met zijn collega’s, de basis en het omringende landschap, brengt Faber lagen aan die het verhaal diepgang verlenen.

De belangrijkste daarvan is Peters werk als pastor. Hij is dat niet voor de bemanning van de basis, maar voor een gemeenschap van de oorspronkelijke bewoners van Oasis. Dat zijn wezens die iets kleiner zijn dan de gemiddelde mens, een min of meer vergelijkbare bouw hebben en een hoofd dat ‘resembled a placenta with two foetuses’. Maar al snel ziet Peter dat niet meer. De reden daarvoor is dat de Oasans blij zijn met zijn komst, omdat ze graag onderwezen willen worden uit het ‘Book of Strange New Things’, zoals zij de Bijbel noemen. Voor hen is hij in die zin een hedendaagse missionaris. Ze spreken een uiterst ongewone taal, dus Peter moet ook leren om op andere wijzen met ze te communiceren. Ze accepteren de manier waarop hij met ze omgaat, het hoogtepunt van de relatie is het onder zijn leiding bouwen van een kerkje. Een rafelrandje vormen de berichten die hij af en toe hoort over zijn voorganger, die in het landschap is verdwenen zonder een spoor achter te laten ...

Afstanden doen iets met je, en afstanden in het heelal zijn zowel fysieke als mentale afstanden. Als je zo onmetelijk ver van huis bent, wordt die nieuwe plek ook snel je nieuwe huis. Op Oasis voelt Peter zich op zijn plaats. Het ongewoon grote vertrouwen dat de bevolking in hem stelt als pastor geeft hem veel voldoening. Zijn aanwezigheid betekent iets, zo simpel is dat. De relatie met zijn echtgenote daarentegen ontwikkelt zich minder positief. Van tijd tot tijd mailt hij met haar via een speciale service. Zij komt met verontrustende berichten over natuurrampen, politieke en sociale onrust en tekorten aan levensmiddelen en energie. De maatschappelijke structuur op aarde lijkt het te begeven. Ofschoon hij zielsveel van haar houdt, raken die berichten hem gaandeweg minder. Hij realiseert zich dat, maar wat kan hij eraan doen?

De roman heeft trekken van een psychologische roman en een ideeënroman. Faber wil ons middels zijn personages en hun lotgevallen iets aanreiken. Voor mijn gevoel probeert hij dat te bereiken via een spiegeling. Voor de Oasans is de Bijbel, een van de oudste en meest invloedrijke boeken uit ónze cultuur, een boek vol verrassende nieuwe inzichten. Met zijn roman spiegelt hij die situatie. Met The Book of Strange New Things maakt hij voor ons inzichtelijk met welke problemen wij geconfronteerd kunnen worden wanneer we, ter redding van onze cultuur of zelfs ons bestaan, op buitenaardse plekken moeten gaan leven. Hij doet dat sprankelend, en met onvergetelijke beelden. Ik heb het boek verslonden. Maar wellicht is het voor ons aantrekkelijker om zo’n situatie toch maar te vermijden.

Michael Faber
The Book Of Strange New Things (2014)
586 blz
Canongate

[Nederlandse editie: Het boek van wonderlijke nieuwe dingen]

Seks als filosofisch concept

Sommige schrijvers neem ik al heel mijn leven mee. Hun boeken las ik vóór ik twintig was en sindsdien ben ik ze blijven volgen. Remco Campert is zo iemand. Zijn vroege werk was in overvloed te vinden op mijn leeslijst. Dat was in het midden van de jaren zeventig. Ik weet nog dat het mij indertijd fascineerde hoe iemand zo helder en geestig de veranderende maatschappij beschreef, nét voordat ik dat bewust kon meemaken. Mijn beeld van de late jaren vijftig en de zestiger jaren is dan ook sterk bepaald door boeken als Het leven is verrukkulluk en Liefdes schijnbewegingen. Na het verschijnen van Een knipperend ogenblik,  Camperts biografie (zie dit blog, 14 december 2018), heb ik er enkele herlezen. Niet alleen uit nostalgie, maar ook om de heerlijke zorgeloosheid van toon en de vlinderachtige stijl.

Tjeempie! of liesje in luiletterland is misschien wel een van de grappigste titels. Het verscheen in 1968, de auteur noemt zichzelf remko kampurt. De maatschappij is van zijn ankers geslagen, alle regels waaraan we ons hielden zijn overboord gegooid, lijkt de spelling van zijn naam te zeggen. Dit uitgangspunt wordt in het boek consequent volgehouden: prussies is precies, stasjonsplein is Stationsplein, lufpowezie is liefdespoëzie enzovoorts.

Tjeempie! is de uitroep die de vijftienjarige Liesje gebruikt wanneer ze onder de indruk is van iets. Op haar school in Wassenaar heeft de leraar alle leerlingen een taak meegegeven voor in de Paasvakantie. Liesje moet moderne schrijvers ontmoeten en daar een verslag van maken. Ofschoon haar moeder haar dit verbiedt – moderne schrijvers vormen immers het uitschot van de maatschappij, denken alleen maar aan seks en haar dochter zal aan de taak dus ten gronde gaan – glipt Liesje het huis uit en neemt de trein naar Amsterdam. Want dat is de plek waar de moderne schrijvers wonen, dat weet ze wel.

In Amsterdam blijkt inderdaad de hele wereld losgeslagen te zijn. De sfeer is enerzijds rellerig, maar tegelijk doortrokken van flower-power. Seks kent er geen drempel. In dat laatste is Liesje na de opmerking van haar moeder zeer geïnteresseerd, ze vraagt alle schrijvers die ze ontmoet dan ook ‘wat is seks?’ Het blijkt een ongewone maar effectieve openingszin te zijn.

Campert voert in Tjeempie! enkele van zijn vakgenoten op, daarbij hun imago sterk aanzettend. Jan Cremer is ‘Het Roofdier’ dat kroegen afstruint op zoek naar een prooi. Harry Mulisch is de ‘Best Gekapte Schrijver van Nederland’ die een dagelijks spreekuur aan huis heeft waar hij vrouwen van hun complexen afhelpt. Hij leert Liesje dat de daad niets meer is dan een filosofisch concept. Simon Vinkenoog en echtgenote runnen als Pim en Mien een ‘ lufsenter’ en Gerard Reve heeft een korte maar uiterst vermakelijke bijrol als ‘moeizame ploeteraar in de wijngaard des Heren’. Zelf figureert Campert als de verlegen fietser die af en toe Liesje tegen het lijf loopt en zich zorgen om haar maakt.

Na ruim veertig jaar bezorgde dit boek me opnieuw enkele uren uitbundig leesplezier. Alleen de omslag al – mijn editie is uit 1968, het jaar van verschijnen - is een statement. Tegenwoordig zou een uitgeverij zo'n cover vermoedelijk niet meer aandurven. De jaren zestig zijn voorgoed voorbij.

remko kampurt
tjeempie! of liesje in luiletterland
142 blz
de bezige bij

Op leven en dood in het Hoge Noorden

De walvisvaart in de wateren rond de Noordpool, zoals die werd uitgeoefend tot het midden van de negentiende eeuw, heeft altijd tot de verbeelding gesproken. Het was iets voor stevige mannen. De relatief kleine houten zeilschepen boden weinig comfort, en je zat er dicht opeengepakt met je maten en een groeiende hoeveelheid walvisvlees, levertraan, baleinen en wat je zo verder van een walvis te gelde kon maken. De jacht zelf, het harpoeneren, werd gedaan vanuit roeiboten. Die willen op een onstuimige Atlantische Oceaan nog weleens omslaan. En dan stond er, ondanks de korte Arctische zomer, heel vaak een snijdend koude wind. Het was een omgeving om te mijden. Maar het was ook een plek die grootse literatuur heeft opgeleverd, waarvan Herman Melville’s Moby Dick het bekendst is. Om zijn roman meer impact te geven, monsterde Melville voor één seizoen aan op een ‘whaler’. Pas als je het hebt meegemaakt, weet je wat het is.

Ook de bemanning die is ingehuurd voor de Volunteer, het walvisschip waarop The North Water van Ian McGuire zich in 1859 afspeelt, is ruig. Al in het eerste hoofdstuk, dat zich afspeelt in Hull in de nacht voor vertrek, blijkt de meester-harpoenier een serial killer. En ook de rest van de bemanning is aan te zien dat de reder, ene Baxter, voor zo weinig mogelijk geld een bemanning heeft ingehuurd. Zelfs de scheepsarts, Patrick Sumner, kon hij voor een prikkie krijgen omdat deze oud-legerarts met oneervol ontslag is vertrokken uit het Britse leger in India en nu een half jaar moet wachten alvorens over een erfenis te kunnen beschikken van een familielid in Ierland en in de tussentijd toch ergens van moet leven. De kapitein, een oude rot, lijkt er niet mee te zitten.

McGuire weet de sfeer op zo’n walvisvaarder prima te treffen. Grote delen van de reis bestaan uit het eentonig wachten op de walvissen, waarbij de verveling wordt verdreven door onderhoudswerkzaamheden en andere klussen. De discipline daarin wordt strak gehandhaafd. Maar wanneer een van de scheepsjongens blijkt te zijn verdwenen, en later vermoord wordt teruggevonden in een ton, in de diepste laag van het ruim, verandert de stemming aan boord. Roddel en achterklap leiden tot het aanwijzen van een schuldige, maar is hij het wel? Tezelfdertijd laat McGuire doorschemeren dat het vangen van walvissen niet het eigenlijk doel is van de onderneming. Het incasseren van de verzekeringspremie voor een verloren gegaan schip is in deze jaren, waarin de vraag naar walvisolie vermindert, lucratiever. Mits professioneel en ‘onherkenbaar’ uitgevoerd. Daarvoor is de ervaren kapitein ingehuurd.

Vanaf dat moment raakt het verhaal in een stroomversnelling. McGuire doseert de spanning en de dramatische momenten heel subtiel, de laatste 150 bladzijden lees je als in een koorts. Van het schip waarop de bemanningsleden tot elkaar waren veroordeeld bevinden ze zich nu ineens in een uitgestrekt landschap van ijs en sneeuw waarin ze als nietige mensen zijn overgeleverd aan de meedogenloze natuur. Alleen degenen die de strijd daartegen aangaan, die een 'alles of niets' spel durven te spelen met de elementen, maken een kans.

Een boek dat ik met plezier heb gelezen. Het is onderhoudend, informatief en op veel momenten spannend. Je ziet waar McGuire zijn inspiratie heeft opgedaan. De scènes in Engeland kunnen zo uit een roman van Charles Dickens komen, die op het schip verraden de invloed van Joseph Conrad, voor die in de ijskoude witte wereld van het Noorden heeft hij waarschijnlijk veel ontleend aan negentiende-eeuwse verslagen van poolreizigers. Dat mag natuurlijk, zo lang je het gebruikt om er iets goeds van te maken. En dat is gelukt.

Ian McGuire
The North Water
Scribner
340 blz

[Nederlandse editie: Het Noordwater]

Jong in de verzorgingsstaat

Rob van Essen werd geboren in 1963, midden in de periode waarin in Nederland met een ijzeren regelmaat nieuwe sociale regelingen van kracht werden.  Het begon in 1949 met de Werkeloosheidswet, in 1956 en 1959 gevolgd door de AOW en de AWW. Met de Kinderbijslag in 1962 en de Algemene Bijstandswet in 1963 was het stelsel dat de verzorgingsstaat genoemd ging worden gereed. De rijksoverheid beschermde haar burgers vanaf dan tegen de grootste gevaren die hen bedreigden. Van Essen zou er, eenmaal meerderjarig, in ruime mate een beroep op doen. Je kan hem een ervaringsdeskundige noemen. Vanuit de huidige participatiemaatschappij kijkt hij in Kind van de verzorgingsstaat. Opgroeien in een tijdloos paradijs, terug op deze periode.

De aanleiding om dit boek te lezen was Van Essens meest recente roman, De goede zoon. Daarin beschrijft hij dat de hoofdpersoon als langdurig werkloze bij het Gemeentearchief in Amsterdam was aangesteld, om werkervaring op te doen. Hij beschrijft diens werkzaamheden daar zo overtuigend, dat ik me tijdens het lezen al afvroeg of dat gebaseerd was op persoonlijke ervaring. Ja, dus. Voor Van Essen was het een van de vele klussen, nadat hij vervroegd en zonder diploma’s de middelbare school had verlaten en door de Sociale Dienst in leven werd gehouden.

Toen Rob van Essen vier was, verhuisden zijn ouders van Amstelveen naar het oosten van het land. Zijn vader was leraar op christelijke scholen. Iedere paar jaar verhuisde de familie naar een ander plaats in het oosten, daarom kent Van Essen plaatsen als Eden en Barneveld als zijn broekzak. Die voor mijn gevoel toch wat suffige provincieplaatsjes leveren wel mooie verhalen op. Zo was Van Essen in Ede enige tijd kaderlid van de Socialistische Partij: ‘Nu is de gewoonte er wel uitgesleten, maar jarenlang keek ik de dag na de verkiezingen wat de SP in Ede had gedaan. Begin jaren tachtig was ik daar een halfjaar lang kaderlid van de plaatselijke afdeling. Dat was in de dagen dat de kaderleden van de Socialistiese Partij (zoals ze zichzelf toen nog schreven) bekend stonden als de rode jehova’s. De SP was een kleine, sektarische partij met maoïstische wortels die veel inzet van haar leden verlangde.’ Op doordeweekse avonden gingen ze in de arbeiderswijken van Ede van deur tot deur, met het partijblad De Tribune, waarvoor Van Essen cartoons tekende.

Hoe werkte dat, wanneer je op kosten van de Staat leefde? Wat deed dat met jou, en je gevoel van eigenwaarde? Van Essen analyseert het, kan vrij onbevangen terugkijken. Eye-opener voor mij was toch wel dat de overheid 110% was ingesteld op het systeem. Zo sterk dat mensen die zich meldden bij het loket om aan te geven dat ze een baantje hadden gevonden, tijdelijk of duurzaam, door de ambtenaar werden bevraagd of ze wel zeker waren van hun afmelding. Want als het zou mislukken, dan was het weer een heel gedoe om ze in het systeem te krijgen.

Kernachtig formuleren is waarin van Essen uitblinkt. Deze is een van de mooiste: ‘Amsterdam was een goede stad om links te zijn, in het begin van de jaren tachtig. Alle Amsterdammers die ik kende waren links. Als je in een tabakszaak een pakje shag kocht, zag je weleens iemand een Telegraaf kopen, en die was dan rechts, maar met zo iemand had je verder niets te maken. Amsterdam was zó links dat de sociaaldemocraten, die de stad sinds jaar en dag bestuurden, eigenlijk al rechts waren.’

Van Essen schrijft over dat verloren gegane ‘tijdloze paradijs’ zonder valse romantiek. Soms is er wat nostalgie, maar dat blijft binnen de perken. Voor tijdgenoten is er veel herkenbaars te vinden, voor lezers van zijn werk geeft het een mooie, heel persoonlijke verdieping.

Rob van Essen
Kind van de verzorgingsstaat. Opgroeien in een tijdloos paradijs
238 blz
Atlas Contact

Graven naar je broer

Charlotte Mutsaers leerde haar jongere broer Barend pas echt kennen na diens overlijden. Op 29 december 2001 krijgt ze een telefoontje van de politie te Utrecht dat hij dood is aangetroffen in zijn bed en wegens ‘voortschrijdend bederf’ is ‘afgevoerd’. Zij en haar zus wonen beide niet in de buurt – respectievelijk Oostende en Groningen – en ontmoeten elkaar de volgende dag in het statige ouderlijk huis in het centrum, waarin Barend in zijn eentje altijd is blijven wonen. De omstandigheden waaronder hij is gevonden zijn opmerkelijk: in een gloednieuw pyjamajasje, zonder broek, en omringd door pornobladen. De zussen hadden al jaren uitsluitend telefonisch contact met hun broer, en worden nu voor het eerst geconfronteerd met de volledige ontsporing van diens leven. Ze besluiten om samen de nalatenschap te ordenen en het huis te ontruimen. Ze realiseren zich dan nog niet dat het een bij vlagen uiterst emotionele klus zal worden, waarbij ze niet alleen hun broer beter leren kennen maar ook met hun eigen gedrag geconfronteerd zullen worden.

De dames hebben twee maanden de tijd voor de ontruiming. Gekleed in overalls en met een stofmasker voor laten ze alle spullen door hun handen gaan. Dat kost tijd, vooral wanneer een voorwerp beladen is met indrukken en emoties, het herinneringen oproept aan hun jeugd in het ouderlijk huis: ‘Maar welk systeem we ook bedenken, welk zelfhulpboek we ook raadplegen, elke keer opnieuw staan we voor dezelfde verlammende overmacht: we weten ons geen blijf met al die spullen en nog minder met hun impact.’

Soms worden ze door een vondst verbijsterd, zoals de grote ouderwetse broodtrommel waarin zich vele honderden kattenbelletjes blijken te bevinden, of de kist vol met getypte vellen met daarop de opsomming van jarenlang in eenzaamheid genuttigde afhaalmaaltijden De omvangrijke collectie porno doen ze direct over aan een plaatselijke handelaar. Aangrijpend zijn enkele tientallen schriften waarin Barend per onderwerp korte notities maakte van gebeurtenissen en gedachten. Daarin komen de zussen hun broer tegen zoals ze hem niet kenden.

Charlotte Mutsaers heeft er jaren over gedaan alvorens het haar lukte het verhaal van haar broer op papier te krijgen, schrijft ze. De stijl die ze uiteindelijk heeft gekozen voor Harnas van hansaplast is een heel onopgesmukte.  Ze laat de feiten spreken, ook wanneer het om beladen of emotionele zaken gaat. Die toon geeft haar verslag kracht. Als lezer ervaar je die impact.

Charlotte Mutsaers
Harnas van hansaplast
306 blz
Das Mag Uitgevers

Sentimental Journey

Boeken herlezen die ik al eerder las. Het is iets dat me moeite kost. De aanvechting is soms sterk, zeker als ik artikelen lees over boeken waaraan ik goede herinneringen heb. Of als ik zo'n beetje door mijn bibliotheek struin, en op de planken de ene na de andere oude liefde tegenkom. Maar meestal weersta ik de verleiding. Er is immers nog zoveel te lezen dat nieuw voor me is.

De mooie reeks met Nederlandse auteurs waaraan uitgeverij Van Oorschot enkele jaren geleden begon vermindert mijn stress in dit opzicht. Ze is uitgegeven zoals ik het graag zie - uitgevoerd in dundruk, gebonden mét een leeslint - en bovendien bevat iedere uitgave een selectie van het beste van de auteur. Met één boek herlees je als het ware een heel oeuvre. Dat heb ik dan ook gedaan met het meest recente deel in de reeks, Sterk verdund van Kees van Kooten.

De titels van de oorspronkelijke bundels met columns en korte verhalen klinken vertrouwd: Koot droomt zich af, Koot graaft zich autobio, Treitertrends enzovoorts. Ze verschenen vanaf de tweede helft van de jaren zeventig. De beginjaren van het Simplistisch Verbond. De creatieve energie spat van veel columns af.

Zo'n bloemlezing is een feest van herkenning. Veel van de stukjes dacht ik vergeten te zijn, maar na een bladzijde of zo kwam het vaak weer terug. Wat mij het sterkst trof was dat ze zo persoonlijk zijn. De formuleringen, de humor, het gevoel van menselijkheid: het is Kees van Kooten zoals je hem kent, ten voeten uit.

Heb ik favorieten onder de ruim zestig stukken in deze bundel? Jazeker. Bij het wat langere verhaal over de familievakantie per camper, waarin het chemisch toilet - de poepkoffer - een grote rol speelt schoof ik gierend van de bank. Ook 'Uitgekookt', over een sterrenchef die het niet meer ziet zitten, zich vervolgens realiseert dat hij nooit zo lekker at als bij zijn moeder thuis en dat gegeven dan kiest als het concept van zijn nieuwe restaurant is een juweeltje. De colums waarin zijn jeugd, ouderlijk huis en zijn tienerjaren in Den Haag figureren zijn doortrokken van een subtiel verwoordde weemoed.

Vier dagen lang bevond ik mij zo'n twintig tot bijna veertig jaar terug in mijn leesleven. Heel relaxed, moet ik toegeven.

Kees van Kooten

Sterk verdund

288 blz

Uitgeverij Van Oorschot